Rynek poligraficzny
Czasopisma
Książki
Opakowania
Akcydensy
Reklama zewnętrzna
Specjalne zastosowania
Usługi, maszyny, materiały

Etykiety i ich rynek w Polsce

wobec współczesnych wymagań

Etykieta jest wizytówką, za pośrednictwem której konsument nawiązuje pierwszy kontakt z produktem. Stanowi jeden z najważniejszych czynników wyboru konsumenckiego.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie etykiet w aspekcie informacyjnym i marketingowym, technologii ich produkcji, a także nowych unijnych uregulowań prawnych w zakresie zawartości etykiet.

Różnorodność opakowań skutkuje stałymi badaniami i rozwojem produkcji odpowiednich etykiet, od tradycyjnych papierowych, poprzez samoprzylepne, w formie banderoli, metki lub książeczki, multitagów, aż do identyfikujących, z hologramem potwierdzającym autentyczność produktu. Zróżnicowanie etykiet wynika nie tylko z rodzaju opakowania, ale i z przeznaczenia produktu. Niezależnie jednak od rodzaju materiału i technologii produkcji etykieta zawiera następujące elementy:

  • 1. obligatoryjne - nazwa produktu, skład, termin przydatności, wymagane oznakowanie,
  • 2. fakultatywne - waga netto, nazwa i znak firmowy producenta, wartość odżywcza, właściwości, kod kreskowy, sposób użycia, miejsce wytworzenia, oznakowanie dodatkowe, informacje reklamowe.

W przypadku artykułów spożywczych, kosmetycznych i chemii gospodarczej dodatkowo obowiązuje podanie składu w kolejności od największej do najmniejszej zawartości poszczególnych składników. Do regulacji prawnych powrócimy w dalszej części artykułu.

Historia i zarys rynku

Zdecydowany prym wiodą etykiety samoprzylepne. Pojawiły się w Polsce w połowie lat 70. ubiegłego stulecia, aby po przemianach ustrojowych i zniknięciu przeszkód w dostępie do surowców i technologii z importu całkowicie zdominować rynek. Pierwsze etykiety samo- przylepne były drukowane metodą offsetu i sito- druku arkuszowego. W pierwszej połowie lat 80. zapoczątkowano produkcję etykiet z roli na rolę, pojawiły się pierwsze maszyny półrotacyjne. Rozwój produkcji następował dość powoli z uwagi na wspomniane utrudnienia importowe, a także ze względu na niewielkie w porównaniu z krajami zachodniej Europy zużycie etykiet. W latach 1985-1990 w Polsce funkcjonowało około 20 producentów etykiet samoprzylepnych. W większości były to małe drukarnie stosujące drukowanie arkuszowe. Zasadniczo na rynku wciąż dominowały etykiety tanie, klejone na mokro. Gwałtowna inflacja pod koniec lat 80. i brak stabilizacji na rynku nie sprzyjały rozwojowi nowej technologii.

Ożywienie gospodarcze po roku 1990 i przemiany ustrojowe skutkowały rozkwitem rynku; nowe technologie, surowce i maszyny stały się powszechnie dostępne, pojawił się kapitał zagraniczny. W wyniku decentralizacji gospodarki rynek producenta przekształcił się w rynek konsumenta, nastąpił wzrost popytu - w tym na etykiety samoprzylepne, a w konsekwencji zwiększenie ich produkcji z roli. Powstało wiele firm, także drukarń, z udziałem kapitału obcego. Po zahamowaniu gospodarki w latach 2000-2003 od roku 2004 nastąpiło ponowne przyspieszenie, zwiększyła się liczba sieci handlowych, co spowodowało wzrost popytu na etykiety samoprzylepne, a więc i zapotrzebowanie na kolejne instalacje ich linii produkcyjnych. Obecnie funkcjonuje około 200 drukarń produkujących etykiety. Kilka z nich to koncerny międzynarodowe, zaś większość stanowią małe i średnie firmy zatrudniające do 15 pracowników. Wysoka jakość usług i nowoczesny park maszynowy sprawiają, że polskie drukarnie stały się konkurencyjne wobec tych z innych krajów Unii Europejskiej, a polski rynek etykiet ma jedne z lepszych perspektyw na kontynencie. Nie dał mu się też zbytnio we znaki kryzys sprzed roku 2010, który w Polsce miał łagodniejszy przebieg niż w Europie Zachodniej i nie spowodował drastycznego spadku wielkości zamówień.

Sektor etykiet samoprzylepnych nie jest jednak wolny od niedogodności. Wynikają one głównie ze wzrostu kosztów produkcji, na które składają się rosnące ceny surowców, materiałów eksploatacyjnych i energii oraz wysokie koszty nowych technologii. Sieci handlowe prowadzą coraz szerszą sprzedaż pod własnymi markami, w związku z czym pojawia się wiele "efemeryd" o krótkiej żywotności. Wymaga to maksymalnego skrócenia terminów realizacji stosunkowo licznych i dość niskich zamówień, co zwiększa koszty przygotowalni. Nie bez znaczenia są także zmiany oczekiwań odbiorców pod względem jakości, zgodnej ze standardami instytucji unijnych (higiena, dopuszczenie materiałów, farb i lakierów do kontaktu z żywnością) oraz ekologii (stosowanie surowców przyjaznych dla środowiska). Problemem dla małych i średnich firm jest konkurencja ze strony ponadnarodowych koncernów dysponujących dużym zapleczem technicznym i mogących zaoferować korzystne ceny ze względu na globalne negocjowanie cen materiałów. Poważną konkurencję cenową stanowią również drukarnie z krajów sąsiadujących - Czech, Litwy i Ukrainy, gdzie koszty produkcji są niższe, a jakość nie odbiega od polskiej. W walce o klienta rodzime firmy dążą do maksymalnej redukcji kosztów, a niekiedy zaniżają ceny bądź pomijają koszty przygotowalni. "Wąskim gardłem" jest odpowiednio wykwalifikowany personel - brakuje fachowych pracowników produkcyjnych, technologów i dobrych hand- lowców. Przeszkodą są zatory płatnicze zakłócające płynność finansową firm, a także wahania kursowe - materiały do produkcji kupowane są za euro, natomiast gotowe wyroby sprzedawane są za złotówki.

Masterpress S.A.

Wyprodukowana przez Masterpress S.A. etykieta sleeve limitowanej, francuskiej edycji wódki Żubrówka została wyselekcjonowana do grona finalistów prestiżowego konkursu World Beverage Innovation Awards 2014

Etykiety a dziedziny gospodarki

Etykiety samoprzylepne są podstawowym elementem w procesie znakowania i identyfikacji produktów z użyciem kodów kreskowych. Stosowane są we wszystkich gałęziach gospodarki, przede wszystkim w produkcji, handlu i logistyce. Można wyodrębnić cztery podstawowe kierunki produkcji etykiet w aspekcie branżowym:

  • branża spożywcza - najszersza, o najbardziej intensywnym wzroście. Zapotrzebowanie skupione jest na produkcji etykiet metodą fleksograficzną, bez specjalnej presji na jakość, za to z dążeniem do maksymalnej obniżki cen;
  • branża chemiczna - z większym naciskiem na jakość, uzyskiwaną w technologii CTP, obecnej w Polsce od 1999 r. , a stającej się standardem w tej branży;
  • branża kosmetyczna - odznaczająca się stosowaniem etykiet o skomplikowanym wzornictwie (tłoczenia, złocenia, hologramy) i produkcji w różnych technologiach - fleksograficznej, sitodruku, offsecie;
  • branża farmaceutyczna - charakteryzująca się najbardziej wymagającym segmentem odbiorców. Oczekiwana jest perfekcyjna jakość druku. W tej branży najszersze zastosowanie mają dwuwarstwowe samoprzylepne etykiety książeczkowe (peel-off), wykonywany jest także zadruk alfabetem Braille'a.

źródło: huyzebladelin

Przykłady etykiet multitag

W każdej z wymienionych branż etykiety spełniają, aczkolwiek w różnych proporcjach, podwójną funkcję - informacyjną i reklamową, stanowiąc proste, tanie i skuteczne narzędzie marketingowe. Mogą być zadrukowane wstępnie lub w pełnym kolorze, przygotowane do dalszego zadruku na urządzeniach termotransferowych, termicznych, wagach etykietujących itp. Wykonywane są metodą fleksograficzną na podłożu matowym, półbłyszczącym, błyszczącym, mogą być częściowo lub całkowicie lakierowane. Występują w różnorodnych kształtach i wielkościach. Szczególną odmianą etykiety kolorowej jest multitag. Składa się ona z więcej niż jednej warstwy, z których spodnia przyklejona jest trwale do produktu, zaś pozostałe mogą być wielokrotnie odklejane i przyklejane. Etykiety multitag mają zastosowanie np. w kampaniach promocyjnych, podczas których umożliwia się konsumentom kolekcjonowanie naklejek i przeklejanie ich z opakowania na arkusz zbiorczy. Za pomocą tego rodzaju etykiety można również dołączyć do opakowania próbkę reklamową lub gadżet.

źródło: Comex

Wielostronicowa etykieta (booklet) z napisami w alfabecie Braille’a

W ostatnich latach obserwuje się szybki rozwój produkcji drukarek do etykiet informacyjnych (z kodem kreskowym), których sprzedaż systematycznie wzrasta. Producenci tych urządzeń szacują, że w roku 2014 nasycenie nimi polskiego rynku oscylowało wokół 60 procent. Konsekwencją wzrostu produkcji i sprzedaży drukarek jest dynamiczne zwiększenie produkcji i sprzedaży materiałów eksploatacyjnych. Asortyment urządzeń do cyfrowego drukowania etykiet jest bardzo szeroki i obejmuje przenośne drukarki do biura, do zastosowań specjalistycznych (np. w zakładach opieki zdrowotnej) oraz prasy cyfrowe do drukowania komercyjnego niskich nakładów etykiet - wszystkie w różnych odmianach i o różnych możliwościach.

Najpopularniejsze na rynku są etykiety termotransferowe wykonywane przez większość dostępnych drukarek wykorzystujących taśmę termotransferową. Temperatura głowicy uwalnia z niej pigment, tworząc nadruk. Jest on trwały i odporny na działanie warunków zewnętrznych, w tym promienie UV. Taśma występuje w dwóch podstawowych rodzajach - matowa (tania, najbardziej uniwersalna) i półbłyszcząca (droższa, do stosowania przy znakowaniu z uwzględnieniem estetyki, nadająca się do dalszego zadrukowania fleksograficznego).

Przy znakowaniu produktów nietrwałych i wszędzie, gdzie odporność na warunki zewnętrzne nie ma większego znaczenia, stosuje się etykiety termiczne. Nadruk powstaje na papierze termicznym pod wpływem temperatury głowicy, jest nieodporny na światło i uszkodzenia mechaniczne. Papier termiczny ECO wykorzystuje się do wykonywania etykiet nienarażonych na zetknięcie się z wilgocią bądź tłuszczem, natomiast papier TOP (dwustronnie powlekany) stosowany jest do drukowania etykiet o zwiększonej odporności na te czynniki.

Do wykonywania etykiet foliowych wykorzystuje się polichlorek winylu (PVC), polietylen (PE), poliester (PET) i polipropylen (PP). Mają one szerokie zastosowanie jako plomby gwarancyjne, tabliczki znamionowe, oznakowania inwentarza, oznakowania magazynowe i wszędzie, gdzie wymagana jest wieloletnia trwałość, odporność na czynniki zewnętrzne (fizyczne i chemiczne) oraz atmosferyczne.

Stan prawny i nowe uregulowania UE

Zasady ogólne znakowania produktów wymienione są na początku niniejszego artykułu. Specjalne uregulowania odnoszą się do żywności, która musi być znakowana zgodnie z przepisami Unii Europejskiej. W Polsce dotychczas obowiązywały dwa podstawowe akty prawne:

- Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r.  o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Wykonuje ona kilkadziesiąt rozporządzeń unijnych w zakresie obrotu produktami żywnościowymi, w tym ich znakowania;

- Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r.  o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, regulująca wdrożenia dyrektyw Rady EWG/WE i Parlamentu Europejskiego w zakresie klasyfikacji i znakowania tych artykułów.

Do 9 stycznia 2015 r.  (data uchylenia) obowiązywało również Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r.  w sprawie znakowania środków spożywczych.

W dniu 25 października 2011 r.  zostało wydane rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE w sprawie informowania konsumentów na temat żywności. Ukazało się ono w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 22 listopada tegoż roku. Głównym jego przesłaniem jest dostarczanie konsumentowi pełnych, zgodnych z prawem informacji i zapewnienie płynnego funkcjonowania wewnętrznych rynków żywności. Rozporządzenie ma doprowadzić do aktualizacji, uproszczenia i ujednolicenia prawa w zakresie znakowania produktów żywnościowych odnośnie do zarówno wymagań ogólnych, jak i podawania danych o wartości odżywczej. Stosowane jest od 13 grudnia 2014 r. , zastępując szereg dyrektyw EWG/WE wdrażanych na mocy wspomnianej wyżej ustawy z dnia 21 grudnia 2000 roku. Od 16 grudnia 2016 r.  wszystkie podmioty będą mieć obowiązek informowania o wartości odżywczej, na wszystkich etapach przemieszczania się produktu od wytwórcy do konsumenta finalnego (from farm to fork - od farmy do widelca). Ponadto wprowadzony zostaje wymóg podawania informacji o alergenach i reakcjach nietolerancji w przypadku żywności nieopakowanej. Rozporządzenie określa stopień pisma, którym mają być drukowane informacje; dla opakowania o polu największej powierzchni mniejszej niż 80 cm2 jest to minimum 0,9 mm, zaś dla większej - 1,2 milimetra. Informacje obowiązkowe nie mogą być usuwalne, ukryte, zasłonięte, przerwane innymi nadrukami bądź ilustracjami.

Przepisy przejściowe do rozporządzenia zezwalają na sprzedaż produktów żywnościowych oznakowanych etykietami przed 13 grudnia 2014 r.  do wyczerpania zapasów. Analogicznie mogą być sprzedawane produkty oznakowane etykietami bez informacji o wartości odżywczej przed 13 grudnia 2016 roku.

Perspektywy

Rynek etykiet w Polsce i jego najbliższa przyszłość był jednym z tematów dziewiątej konferencji "Etykiety samoprzylepne - najnowsze technologie", która odbyła się w Bronisławowie pod Warszawą w dniach 23-24 października 2014 r.  pod patronatem Polskiej Izby Fleksografów i Stowarzyszenia Polskich Producentów Etykiet Samoprzylepnych. Przewodniczący SPPES Artur Nowaczyk omówił projekt ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług, nowe przepisy dotyczące opakowań i etykiet, Kongres Finat 2014 oraz Labelexpo Americas Chicago 2014. Przedstawił sytuację na rynku etykiet w Europie, podkreślając zmiany i trendy w Polsce. Obecnie funkcjonuje u nas około 200 drukarń wąskowstęgowych z 300 fleksograficznymi maszynami zwojowymi oraz kilkunastoma zwojowymi maszynami cyfrowymi. Zwiększa się zapotrzebowanie na urządzenia do uszlachetniania i wykańczania etykiet.

Stale rosnące wymagania konsumentów i coraz szybsze tempo zmian rynkowych sprawiają, że przed producentami etykiet pojawiają się wciąż nowe wyzwania. Aby im sprostać, potrzebne jest wypracowanie szeroko pojętej wspólnej polityki drukarń. Niezbędne są okresowe spotkania dla omówienia aktualnych problemów, wymiana doświadczeń w zakresie stosowanych rozwiązań materiałowych i technologicznych, farb i lakierów, współpracy z dostawcami. Niezwykle istotne jest stałe podnoszenie wiedzy poprzez organizowanie szkoleń, udział w targach i wystawach w celu zapoznania się z nowościami technicznymi i nowatorskimi rozwiązaniami technologicznymi. Ważny jest też czynny udział w takich przedsięwzięciach za granicą poprzez wspólną reprezentację na najważniejszych w Europie - drupa, Labelexpo. Mając na uwadze fakt, że w ciągu ostatnich 17 lat (od roku 1996 do 2013) branża etykiet samoprzylepnych w Europie osiągnęła wielkość 6 mld m2 rocznie, można założyć, że w najbliższych latach wielkość ta będzie stale wzrastać.

Iwona Czechowska