Rynek poligraficzny
Czasopisma
Książki
Opakowania
Akcydensy
Reklama zewnętrzna
Specjalne zastosowania
Usługi, maszyny, materiały

Przemysł i rynek

opakowań w Polsce

Dzisiejszy przemysł opakowań w Polsce jest nowoczesny, dobrze zorganizowany i zarządzany.

Obok dużych producentów z kapitałem zagranicznym, a w szczególności w segmencie opakowań ze szkła, metalu, a także papieru i tektury, powstawały i rozwijały się polskie firmy.

Przemysł opakowań

Bardzo trudno przy obecnym stanie badań statystycznych określić dokładnie "wielkość" przemysłu opakowań w Polsce i jego potencjał produkcyjny.

Według tych analiz, do przemysłu opakowań zalicza się podmioty wytwarzające opakowania. Nie zawsze uwzględniane są podmioty wytwarzające maszyny i urządzenia do pakowania i produkcji opakowań. Nie jest dokładnie określone, jakie fragmenty (części) innych przemysłów "pracują" na rzecz przemysłu opakowań.

W szczególności dotyczy to przemysłu tworzyw sztucznych, przemysłu celulozowego i metalurgicznego, a także budowy maszyn. Przemysły te dostarczają bowiem materiałów i surowców oraz maszyn i urządzeń niezbędnych dla wytwarzania opakowań. Tak więc trzeba zdawać sobie sprawę z faktu, iż na zaspokojenie potrzeb gospodarki i społeczeństwa "pracuje" nie tylko przemysł opakowań, na który składają się producenci opakowań. Trzeba nawet powiedzieć więcej, że przemysły dostarczające przemysłowi opakowań surowców i materiałów oraz środków technicznych mają wpływ na potencjał i faktyczne zdolności produkcyjne przemysłu opakowań.

Pisząc o przemyśle opakowań w Polsce, będziemy mieć na myśli liczbę podmiotów wytwarzających opakowania oraz liczbę zatrudnionych w tych podmiotach. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) w Polsce jest ok. 8 tys. podmiotów wytwarzających opakowania. W większości są to małe i średnie firmy, w których zatrudnionych jest nie więcej niż 10-15 osób. Ponadto bardzo często firma (przedsiębiorstwo) obok produkcji opakowań wytwarza inne jeszcze wyroby i nie zawsze produkcja opakowań jest dominująca. Jest także wiele przypadków, że firma produkuje także maszyny i urządzenia do pakowania, a występuje w statystyce tylko jako producent jednego z tych wyrobów.

Przemysł opakowań w Polsce w pełni pokrywa zapotrzebowanie krajowego rynku opakowań, a posiadając nadwyżki zdolności produkcyjnych w granicach 20-25 proc., jest w stanie realizować zamówienia rynków zagranicznych.

Tak więc na przytoczoną w tym artykule statystykę należy patrzeć przez pryzmat wymienionych wyżej niedoskonałości w badaniach statystycznych.

Z danych GUS wynika, że na przemysł opakowań w Polsce składa się 3100 podmiotów wytwarzających opakowania z drewna, 2850 podmiotów wytwarzających opakowania z papieru i tektury, 85 podmiotów wytwarzających opakowania z metalu i ok. 70 podmiotów wytwarzających opakowania ze szkła. Nie jest dokładnie znana liczba producentów opakowań z innych materiałów, a w szczególności tekstylnych. Według szacunków Polskiej Izby Opakowań (PIO) - to również duża liczba, ok. 1200.

W przemyśle opakowań pracuje ok. 230 tys. osób. Chociaż według ocen PIO, zatrudnionych w sferze zaspokajania potrzeb rynku opakowań jest ogółem ok. 250 tys. osób. Należą do nich między innymi pracownicy laboratoriów i instytutów badawczych, centrów certyfikacji, studiów graficznych (design) oraz dystrybutorzy.

Dynamiczny rozwój przemysłu opakowań w Polsce przypada na lata 1990-1996, co było wynikiem wprowadzonych reform (transformacji społeczno-gospodarczej) oraz napływu kapitału zagranicznego do branży opakowań.

Wykres 1. Wartość rynku opakowań w Polsce (mld euro)

Wykres 2. Wartość rynku opakowań w Polsce per capita (euro)

Niski poziom przemysłu opakowań do 1990 r.  był spowodowany słabo rozwiniętym rynkiem opakowań. Systematycznie rosnący poziom życia, otwarcie gospodarki i oparcie jej na zasadach wolnego rynku spowodowały rozwój tego sektora.

Okazało się, że potencjał krajowego przemysłu opakowań nie był w stanie zaspokoić rosnącego popytu na opakowania. Wobec braku własnego kapitału na rozwój krajowego przemysłu w przemysł opakowań zaczęły inwestować wiodące koncerny zachodnie, wprowadzając nowoczesne technologie. W skali masowej dokonywały się procesy prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych.

Dzisiejszy przemysł opakowań w Polsce jest nowoczesny, dobrze zorganizowany i zarządzany. Obecnie polski przemysł opakowań (ściślej - krajowy) w pełni zaspokaja potrzeby krajowego rynku opakowań, posiadając nadwyżkę zdolności produkcyjnych, co pozwala na kierowanie części produkcji na eksport. Według oceny PIO, polski przemysł opakowań ok. 15-20 proc. swojej produkcji kieruje na rynki zagraniczne.

Rynek opakowań

Rozwija się on w miarę systematycznie wraz z rozwojem gospodarczym Polski i wzrostem zamożności społeczeństwa. Z analiz Polskiej Izby Opakowań wynika, że wartość rynku opakowań w 2013 r.  wyniosła ok. 7,6 mld euro (32 mld zł), co w przeliczeniu na jednego mieszkańca (per capita) wynosi ok. 200 euro (840 zł).

Największy rozwój rynku opakowań w Polsce nastąpił w latach 2000-2008 (ok. 6-9 proc. rocznie). W latach 2009-2013 odnotowano spadek tempa rozwoju rynku opakowań do 3,5-5 proc. rocznie, co było i jest rezultatem spowolnienia rozwoju gospodarczego zarówno w USA, jak i krajach Europy Zachodniej i Środkowej.

W porównaniu z rynkiem opakowań wysokorozwiniętych krajów Europy Zachodniej, USA i Japonii zużycie opakowań per capita w Polsce jest o ok. 35-40 proc. mniejsze.

Średnio w wyżej wymienionych krajach zużycie opakowań na jednego mieszkańca waha się w granicach 300-340 euro, przy - jak już wspomniano - ok. 200 euro w Polsce.

Zmiany wartości rynku opakowań w Polsce w latach 2009-2014 przedstawiono na wykresie nr 1, zaś zmiany per capita w tym czasie na wykresie nr 2.

Analizując sytuację na rynku opakowań, trzeba pamiętać, że opakowanie stanowi integralną część opakowanego produktu. Stąd też rynek ten stanowi integralną część rynku w ogóle, rozwijając się, proporcjonalnie do niego.

Na rynku opakowań w Polsce przeważają opakowania z tworzyw sztucznych oraz z papieru i tektury.

Wykres 3. Struktura rynku opakowań w Polsce z punktu widzenia rodzaju materiału opakowaniowego (w proc.)

Dane pokazane na wykresie nr 3 wskazują na tendencje w kształtowaniu się struktury rynku opakowań w latach 2013-2020. Obserwujemy zatem wzrost opakowań z materiałów pochodzenia celulozowego (papier, tektura) i - w mniejszym stopniu - wzrost opakowań z tworzyw sztucznych, w tym biopolimerów. Wyraźnie maleć będzie udział opakowań ze szkła i metalu.

Na rynku w Polsce dominują opakowania do żywności i napojów (ok. 65 proc.). Trzykrotnie mniejszą wartość stanowi rynek opakowań artykułów przemysłowych i chemii gospodarczej, zaś około dziesięciokrotnie mniejszą wartość rynki opakowań leków oraz opakowań do kosmetyków i środków higieny osobistej. Strukturę rynku z punktu widzenia przeznaczenia opakowań przedstawiono na wykresie nr 4.

Wnioski

    Wykres 4. Struktura rynku opakowań w Polsce z punktu widzenia przeznaczenia opakowań (w proc.)

  • Przemysł opakowań w Polsce w pełni pokrywa zapotrzebowanie krajowego rynku, a posiadając nadwyżki zdolności produkcyjnych w granicach 20-25 proc., jest w stanie realizować zamówienia rynków zagranicznych.
  • Niestety, polski przemysł opakowań jest w znacznym stopniu uzależniony od importu surowców i materiałów, dotyczy to w szczególności branży opakowań z tworzyw sztucznych oraz papieru i tektury. Rosnące ceny tych surowców i materiałów znacznie ograniczają rentowność tego przemysłu.
  • Polski przemysł opakowań jest w pełni skomercjalizowany i sprywatyzowany. Systematycznie postępuje proces konsolidacji, a także wykupu przez firmy zagraniczne. Dotyczy to w szczególności przemysłu opakowań szklanych. Obecnie ok. 75 proc. tego przemysłu jest w rękach kapitału zagranicznego. W ok. 60 proc. dotyczy to także branży opakowań z metalu, a w szczególności puszek do napojów.

Mgr inż.Wacław Wasiak

Absolwent Wydziału Lotniczego Politechniki Warszawskiej. Konstruktor w fabryce samolotów (WSK - Mielec) w latach 1960-1970. W latach 1971-1990 pełnił kierownicze stanowiska w ministerstwach nauki, szkolnictwa wyższego, edukacji i techniki, zajmując się zagadnieniami polityki naukowej, zarządzania projektami badawczymi oraz wykorzystaniem osiągnięć nauki w praktyce. W latach 1991-2000 dyrektor. Ośrodka Przetwarzania Informacji. 2001 - aktualnie, dyrektor Polskiej Izby Opakowań oraz konsultant naukowy i przewodniczący Komitetu Technicznego Centrum Certyfikacji Opakowań w COBRO - Instytucie Badawczym Opakowań. Autor wielu artykułów i publikacji na temat zarządzania nauką oraz współpracy "nauka - gospodarka", redaktor kilku publikacji książkowych na temat opakowań. Analityk rynku opakowań.

  • Rynek opakowań w Polsce systematycznie rośnie. Według prognoz Polskiej Izby Opakowań, przy ok. 4-5-proc. tempie rozwoju gospodarczego w latach 2014-2020 osiągnie porównywalny poziom z rynkami rozwiniętych krajów Europy Zachodniej (ok. 300 euro per capita).
  • Jeśli chodzi o zmiany w strukturze rynku opakowań w najbliższych latach, to należy prognozować rozwój segmentu opakowań z tworzyw sztucznych, a w szczególności elastycznych oraz opakowań z papieru i tektury.
  • Na rynku dominować będą opakowania żywności. Nieco zwiększy się udział opakowań do wyrobów przemysłowych. Niewielki wzrost nastąpi w segmencie opakowań dla farmacji i kosmetyków. Zmiany te związane będą z rozwojem inwestycji w gospodarce oraz zmianami w systemie zaopatrzenia w leki.
  • Rynek opakowań w Polsce stanowi ok. 1,4 proc. światowego rynku opakowań, który oceniamy w 2013 r.  na 535,7 mld euro.
  • Zatrudnienie w polskim przemyśle opakowań stanowi ok. 1 proc. zatrudnienia w tym przemyśle na świecie, który - według danych Polskiej Izby Opakowań - wynosi ok. 25 mln osób.

Wacław Wasiak, Polska Izba Opakowań