Rynek poligraficzny
Czasopisma
Książki
Opakowania
Akcydensy
Reklama zewnętrzna
Specjalne zastosowania
Usługi, maszyny, materiały

Rynek opakowań

z folii i tworzyw

Opakowania z tworzyw sztucznych stały się ważną i nieodłączną częścią naszej codzienności. Jest to nie tylko praktyczna, ale również niezbędna ochrona produktów.

W Europie największym obszarem zastosowań tworzyw sztucznych jest sektor opakowań, który zużywa 39,6 proc. wszystkich tworzyw.

Tworzywo idealnym surowcem?

W opracowaniu "Opakowania z tworzyw sztucznych" przygotowanym przez PlasticsEurope - stowarzyszenie branżowe reprezentujące wszystkie kraje członkowskie Unii Europejskiej - czytamy: "Tworzywa sztuczne są idealnym materiałem do produkcji wszelkiego rodzaju opakowań stosowanych w przemyśle i w gospodarstwach domowych. Są one materiałem wszechstronnym, wielofunkcyjnym i jednocześnie odpowiednim do wysoce specjalistycznych zastosowań. Opakowania z tworzyw sztucznych, mimo że w skali europejskiej stanowią zaledwie 17 proc. wagi wszystkich opakowań, stosowane są dla ponad 50 proc. wyrobów konsumpcyjnych obecnych na rynku. W produkcji opakowań z tworzyw sztucznych osiągnięto wysoką efektywność, dzięki czemu średnia masa opakowania została obniżona na przestrzeni dziesięciu lat o około 28 procent".

źródło: Plastics Europe (PEMRG) / Consultic / ECEB

Zużycie tworzyw w Europie w 2013 roku. Sześć największych rynków (mln ton/rok)

Opakowania z tworzyw posiadają szereg właściwości cennych dla konsumentów. Jedną z najważniejszych jest możliwość konserwacji i wydłużenia czasu przechowywania produktów spożywczych mogących ulec zepsuciu. Pozwala to na zmniejszenie ilości odpadów, a także na redukcję ilości środków konserwujących przy zachowaniu własności smakowych i odżywczych produktów.

Właściwości samych tworzyw, jak i łatwość ich formowania stwarzają ogromne pole do popisu dla projektantów opakowań, którzy muszą sprostać potrzebom producentów, zmieniającym się wymaganiom klientów i coraz bardziej rygorystycznym normom.

Tworzywa sztuczne pozwalają technologom zaprojektować opakowania, które łatwo się otwierają i są wygodne w użyciu, a także bezpieczne zamknięcia, które chronią opakowanie przed niepożądanym otwarciem, np. przez dzieci. Zastosowanie tworzyw przezroczystych pozwala na wyeksponowanie produktu i oglądanie go bez konieczności otwierania.

Bezpieczeństwo i higiena

Autorzy opracowania wskazują na zaawansowane prace, które powinny przynieść bardzo korzystne rozwiązania już w niedalekiej przyszłości.

Trzykrotne wydłużenie okresu przydatności produktów do spożycia jest możliwe dzięki rozwiązaniom w zakresie pakowania w modyfikowanej atmosferze i specjalnie zaprojektowanym opakowaniom. Umożliwiają one porcjowanie żywności, posiadają możliwość wielokrotnego zamykania i otwierania, a dodatkowo zawierają czynniki działające przeciwdrobnoustrojowo i systemy kontroli wilgotności.

Stosowane w opakowaniach środki absorbujące lub emitujące naturalnie występujące substancje gazowe, przedłużające okres przydatności produktów żywnościowych do spożycia.

Coraz szerzej wykorzystywane są nadruki z RFID (Radio-frequency identification). Planuje się, że poza informacjami o samym produkcie będą mogły przekazywać dane dotyczące zmian temperatury i wilgotności mogących mieć wpływ na stan produktu.

Prowadzone są prace dotyczące zastosowania biosensorów, które byłyby w stanie wykrywać bakterie i wirusy, co będzie miało ogromny wpływ na jakość i zabezpieczenie żywności, nie mówiąc już o zdrowiu samych konsumentów.

źródło: New Belgium Brewing Company

źródło: Chico Natural Foods Co-op

źródło: Meredian Holdings Grou

Biodegradowalne naczynia

1
2
3

Tworzywa a środowisko naturalne

Zgodnie z tezami zawartymi w opracowaniu PlasticsEurope opakowania z tworzyw odgrywają zasadniczą rolę podczas przetwarzania, magazynowania, transportu, ochrony i konserwacji produktów. Opakowania te nie są szkodliwe dla środowiska naturalnego, jeżeli są odpowiednio utylizowane. Przedstawiciele branży powołują się na wiele badań, z których wynika, że opakowania z tworzyw dają więcej za mniej: mniej odpadów, mniej zużytej energii, mniej wykorzystanych zasobów, niższe koszty oraz mniejszy poziom emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia produktu.

Według raportu "Wpływ opakowań z tworzyw na zużycie energii i emisję gazów cieplarnianych", opracowanego przez austriacką firmę Denkstatt działającą na rzecz ochrony środowiska, ślad węglowy dla sektora konsumenckiego w Europie przykładowo wynosi: dla ogrzewania gospodarstw domowych - 18 proc., dla samochodów - 14 proc., zaś dla opakowań tylko 1,7 proc., w tym dla opakowań z tworzyw jedynie 0,6 procent.

Z raportu FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) pt. "Straty i marnotrawstwo żywności na świecie" wynika, że o ile w krajach rozwijających się 40 proc. strat żywności powstaje po jej zbiorach oraz podczas dalszego przetwarzania, to w Europie straty są głównie na poziomie dystrybucji i konsumpcji. FAO wskazuje w swoim raporcie na "konieczność rozpoczęcia dialogu z przemysłem przetwórczym w sprawie wprowadzenia do obrotu produktów, które przyczyniają się do zmniejszenia marnotrawstwa żywności w gospodarstwach domowych (projektowanie opakowań, odpowiednio dostosowana ilość i forma niektórych produktów spożywczych itd.). Kwestie te powinny być włączone do programów kształcenia projektantów opakowań".

źródło: PIO

Struktura rynku opakowań w Polsce z punktu widzenia rodzaju materiału opakowaniowego (w proc.)

Polski rynek opakowań z tworzyw sztucznych

W Polsce, podobnie jak w Europie, sektor opakowaniowy jest największym użytkownikiem tworzyw sztucznych, choć jest to o kilka procent mniej, niż wynosi europejska średnia. Najchętniej wykorzystywane tworzywa w produkcji opakowań to LDPE, HDPE, PP oraz PET.

źródło: COBRO

Udział czterech najważniejszych segmentów rynku opakowań z tworzyw (w proc.)

W porównaniu z innymi materiałami wykorzystywanymi w produkcji opakowań tworzywa także są górą. W opracowaniu Wacława Wasiaka z Polskiej Izby Opakowań (PIO) czytamy: "Na koniec 2013 r.  struktura materiałowa polskiego rynku opakowań przedstawiała się następująco: opakowania z tworzyw sztucznych - 37,3 proc., opakowania z papieru i tektury - 32,7 proc., opakowania metalowe - 12,2 proc., opakowania szklane - 11,3 proc., opakowania drewniane i inne - 6,5 procent. Zmiany w porównaniu z rokiem wcześniejszym są niewielkie: opakowania z tworzyw zyskały 0,5 pkt. proc., opakowania z papieru i tektury - 1,6 pkt. proc., zaś opakowania drewniane 0,8 punktu procentowego. Zmniejszył się natomiast udział opakowań z metalu o 1 pkt proc. i opakowań ze szkła o 0,9 punktu procentowego. Łącznie całkowita produkcja wszystkich opakowań wyniosła w naszym kraju w 2013 r.  ok. 4,7 mln ton".

Z wyliczeń COBRO - Instytutu Badawczego Opakowań wynika, że udział czterech najważniejszych segmentów rynku opakowań z tworzyw kształtuje się w następujący sposób: materiały i opakowania giętkie (48 proc.), opakowania formowane rozdmuchem (30 proc.), opakowania formowane wtryskowo (13 proc.), opakowania termoformowane sztywne (9 proc.).

źródło: PIO

Eksport do poszczególnych krajów Europy (w mln zł) w latach 2012 i 2013

W ostatnich kilkunastu latach produkcja i zużycie opakowań z tworzyw sztucznych w naszym kraju nieprzerwanie rosną. Polska staje się także coraz poważniejszym ich eksporterem. Kryzys, który dotknął wiele rynków europejskich, był bardzo łagodny dla polskiego sektora opakowań, co pozwoliło znacznie wzmocnić pozycję naszego kraju. Nie bez znaczenia są też silne związki z przemysłem niemieckim i wpływ różnic w uregulowaniach prawnych - zwłaszcza tych dotyczących składowania tworzyw. W rezultacie mamy dużą dominację eksportu do Niemiec. Poprawiły się także m.in. wielkość i rentowność produkcji. Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2013 r.  produkcja sprzedana w branży zajmującej się przetwórstwem tworzyw sztucznych i gumy (taka kategoria występuje w danych GUS) wyniosła 38,9 mld zł (w cenach stałych). W porównaniu do 2012 r.  oznacza to wzrost aż o 9 procent. Stwarza to także dobre perspektywy do dalszego rozwoju. Choć jednocześnie trzeba zauważyć, że polski przemysł opakowań jest w znacznym stopniu uzależniony od importu surowców i materiałów. Dotyczy to w szczególności branży opakowań z tworzyw sztucznych. Rosnące ceny surowców znacznie ograniczają rentowność tego przemysłu.

W krajowym zużyciu materiałów giętkich z tworzyw sztucznych największy udział ma folia polietylenowa. W najbliższych latach możliwe są duże zmiany w tym segmencie, co ma związek z projektowanym na forum unijnym prawem dotyczącym ograniczenia zużycia cienkich toreb handlowych z tworzyw sztucznych o grubości poniżej 50 mikrometrów. Przewiduje się ograniczenie ich użycia o 50 proc. w ciągu trzech lat po wejściu w życie dyrektywy i 80 proc. po pięciu latach. Niektóre kraje już wprowadziły różne ograniczenia - czy to w formie zakazu stosowania niebiodegradowalnych jednorazówek, czy też w postaci specjalnych opłat. W Polsce nie ma jeszcze wprowadzonych ograniczeń, czego efektem jest to, że o ile na przeciętnego Europejczyka przypada 198 torebek rocznie, to statystyczny Polak zużywa ich 466. Jesteśmy także największym producentem wytwarzającym rocznie ponad 150 tys. ton polietylenowych torebek za ponad 1 mld złotych. Przy czym 60 proc. tej produkcji trafia na eksport.

W listopadzie 2014 r.  państwa Unii Europejskiej przegłosowały wspólne stanowisko Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej dotyczące ograniczenia stosowania lekkich toreb z tworzyw sztucznych. Z tak przygotowanym projektem nie zgadza się PZPTS - Polski Związek Przetwórców Tworzyw Sztucznych. W swoim stanowisku pisze: "Aktualnie uzgodniony tekst daleki jest od idei "lepszego stanowienia prawa", jako nadmiernie skomplikowany i w efekcie mogący wpłynąć negatywnie na gospodarkę UE. Dlatego w opinii PZPTS powinien zostać zmieniony. W naszej opinii oczywistym jest, że jeśli ten tekst zostanie przyjęty jako ostateczny, cofniemy się znacznie na drodze do wspólnych reguł rynku wewnętrznego UE dla producentów opakowań i nie rozwiążemy istotnego problemu polegającego na edukacji konsumentów i skutecznego ponownego wykorzystania tworzyw.

W ocenie PZPTS, UE powinna zrobić więcej w celu wsparcia inicjatyw takich, jak np. V Bags Europe, czyli dobrowolnego zobowiązania branży producentów plastikowych toreb w UE do uregulowania obrotu oraz ograniczenia ilości wprowadzanych na rynek toreb foliowych. Instytucje unijne powinny współpracować z przemysłem, a nie działać na jego niekorzyść".

Biotworzywa

Surowcem przyszłości, z którego będą produkowane opakowania, wydają się być biotworzywa, czyli tworzywa produkowane na bazie surowców odnawialnych. Podstawową właściwością biodegradowalnych tworzyw sztucznych jest biodegradacja po zakończeniu cyklu życia produktu. Tworzywa te w wyniku procesów biologicznych zachodzących w kompostowniach przemysłowych ulegają rozkładowi na dwutlenek węgla i wodę. Opakowania z nich wykonane posiadają takie same właściwości jak wyprodukowane z tworzyw na bazie paliw kopalnych. Biotworzywa stosowane są już teraz w produkcji opakowań żywności i napojów czy też toreb.

Stanowią one na razie jedynie 1 proc. rynku tworzyw, jednak skupiona jest na nich bardzo duża uwaga i w całej Europie są prowadzone działania w celu znaczącego zwiększenia ich wykorzystania w najbliższych latach. W Polsce również stawia się na rozwój technologii biotworzyw. W roku akademickim 2014/2015 na Wydziale Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu uruchomiony został nowy kierunek: inżynieria biotworzyw - 3,5-letnie stacjonarne studia inżynierskie.

"Biotworzywa są coraz powszechniej stosowane w wielu gałęziach przemysłu, między innymi przez największe światowe koncerny chemiczne, farmaceutyczne, kosmetyczne czy motoryzacyjne" - czytamy w liście przewodnim skierowanym do potencjalnych studentów nowego kierunku poznańskiej uczelni. Ich właściwości są coraz lepsze w porównaniu do tradycyjnych tworzyw sztucznych. Do produkcji wykorzystuje się biomasę pochodzącą głównie z materiału roślinnego o niskiej wartości technologicznej, jak np. słoma, makuchy, wysłodki buraczane, łodygi traw, kukurydzy czy odpady drzewne. To materiał przyszłości, ponieważ pozwala chronić klimat poprzez redukcję odpadów i ograniczenie zależności od surowców kopalnych, będąc jednocześnie ekologicznym produktem biodegradowalnym.

w opracowaniu wykorzystano materiały: COBRO, Denkstatt, FAO, PIO, PlasticsEurope